" باسمه تعالی "

حسین جان ؛ ای که به عشقت اسیر خیل بنی آدمند  /  با  خبران  غمت  ،  بی خبر  از    عالمند

                            خاک  سر کوی تو زنده کند  مرده را  /   هرکه غمت را خرید عشرت عالم فروخت

امتحان ادبیات فارسی (1)

کلاس چهارم انسانی دبیرستان پروین اعتصامی

مهر آموزشگاه

تاریخ امتحان : 17/ 10 / 91

ساعت امتحان :30/8 صبح

مدت امتحان : 90 دقیقه

نام ونام خانوادگی :

نام پدر :

شماره دانش آموزی :

سوالات

بارم

الف ) قافیه (5/2نمره )

1-     در بیت زیر واژه های قافیه ، ردیف ، حروف اصلی و الحاقی را مشخص کنید .

"  آن شب که بغض سال ها لای گلویم بود  /  آیینه می دانست روحم روبرویم بود  "

 

واژه های قافیه:

ردیف :

حروف اصلی :

الحاقی :

 

2-     قافیه ابیات زیر طبق کدام قاعده (1و2 ) است ؟

الف) به دور افتادگان از خان و مان ها  /  به واپس ماندگان از کاروان ها

 ب )  که  رحمی  بر  دل  پر خونم  آور  /  و زین غرقاب  غم  بیرونم آور  

 

3-     در کدام گزینه پسوند ها تکراری و آشکار است و عیب شمرده می شود ؟

          الف ) زلفکان و لولیان       ب) گلاب و غرقاب    ج) شاخسار و کوهسار        د) کشیده و چشیده

 

4-     در هر یک از ابیات گروه " الف " ، کدام نوع قافیه در گروه " ب " به کار رفته است ؟

 

گروه الف

گروه ب

الف) از آن مرد دانا دهان دوخته ست  /  که بیند که شمع از زبان سوخته ست  

 

 ب  ) همه درگاه تو جویم همه از فضل تو پویم  /  همه توحید تو گویم که به توحید سزایی 

میانی

درونی ذوقافیتین

 

1

 

 

 

 

 

 

 

5/

 

 

 

5/

 

 

5/

 

 

 

 

 

 

ب) عروض ( 5/7 نمره )

 

5-     نام این ارکان را بنویسید : الف) - - -                        ب) – -  uu

 

6-     از ارکان زیر کدام یک غیر پایانی است ؟

الف ) مفتعلن                 ب) مستفعلن                         ج ) فعلاتن                        د ) مفاعیل

 

7-     در کدام یک از موارد زیر همزه حذف نشده است؟

الف)مرد افکن  (- - -)       ب) دل آزرده(- - -u)     

 ج )خوش آواز(u- - (u        د ) ازایشان  (- - - )

 

8-     کدام یک از اوزان زیر در مثنوی های حماسی کاربرد بسیار است؟

الف ) مفتعلن / مفتعلن / فاعلن      ب) فعولن / فعولن / فعولن / فعل  

  ج ) فاعلاتن / مفاعلن / فعلن      د ) مفاعیلن / مفاعیلن / مفاعیلن

 

9-     اگر شاعری به جای ( مفتعلن –uu - ) ، ( مفاعلن u – u - ) بیاورد ، از چه نوع اختیاری استفاده کرده است ؟

 

10- در بیت زیر یک اختیار زبانی و یک اختیار وزنی مشخص کنید .

" بیا تا گل بر افشانیم و می در ساغر اندازیم  /  فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم  

 

11- با توجه به بیت " گفت ای موسی دهانم دوختی  /  وز پشیمانی تو جانم سوختی  "

 

الف ) بیت را با رعایت کامل خط عروضی ، تقطیع هجایی و علامت گذاری کنید .

 

 

 

 

ب ) کدام رکن تکرار شده است ؟

 

پ ) نام کامل بحر حاصل از تکرار ارکان را بنویسید .

 

12- کدام یک از ابیات زیر دارای وزن دوری است ؟ دو دلیل بنویسید .

 

الف ) دایم گل این بستان شاداب نمی ماند / دریاب ضعیفان را در وقت توانایی

ب ) ای که دستت می رسد کاری بکن  / پیش از آن کز تو نیاید هیچ کار

 

13- با توجه به ترکیب :    " سوی من " (= uu - )

الف ) در کدام هجا اختیار شاعری به کار رفته است ؟

ب ) اختیار شاعری به کار رفته ، زبانی یا وزنی است ؟

 

 

 

5/

 

 

5/

 

 

5/

 

 

5/

 

 

 

5/

 

 

1

 

 

 

5/1

 

 

 

 

25/

 

75/

 

 

 

1

 

 

 

 

25/

25/

پ) معنی و مفهوم شعر و نثر ( 3 نمره )

 

14- ای پسر ، هر چند توانی پیر عقل باش و از جوانان پژمرده مباش .

 

15- اسباب تمنع و علل ترفع در غایت ساختگی بود .

 

16-  ما بارگه دادیم ، این رفت ستم بر ما  /  برقصر ستمکاران گویی چه رسد خذلان ؟

 

 

17- تو گفتی گرد زنگار است بر آیینه ی چینی  /  تو گفتی موی سنجاب است برپیروزه گون دیبا .

 

 

18- این پیغامبر که در وجود آمده است به بلاغت رسد و مملکت عجم نیز به دست او برود .

 

 

 

 

5/

 

5/

 

5/

 

 

75/

 

 

75/

ت)درک مطلب ( 2 نمره )

 

19- در عبارت زیر ، منظور از " پیرایه ی گشاده " چیست ؟

" صواب آن می نماید که در اوج هوا پروازی کنی و در بام ها و صحراها چشم می اندازی تا نظر بر پیرایه ی گشاده افکنی که ربودن آن میسر باشد ، فرود آیی و آن را برداری . "

 

20- مقصود از " دوم دجله " در بیت زیر چیست ؟

" یک ره ز لب دجله منزل به مداین کن  /  وز دیده دوم دجله بر خاک مداین ران "

 

21- منظور از " از این خاک " در عبارت زیر چیست ؟

" اگر صنعتی بکنی که پادشاه از این خاک حرکت کند که دل های ما آرزوی فرزند همی برد . "

 

22-  مفهوم کلی بیت "بس پند که بود آن گه در تاج سرش پیدا  /  صد پند نو است اکنون در مغز سرش پنهان " را بنویسید .

 

 

 

 

5/

 

 

 

5/

 

 

5/

 

 

5/

ث) خودآزمایی (5/1 نمره )

 

23- غرض نویسنده از آوردن دو داستان " مرد درزی و پیر مرد عکازه به دست"  چیست ؟

 

24- " نقش از روی کار باز خواند " یعنی چه ؟

 

25-  چه اشاره ی تاریخی در " سلسله ی ایوان " دیده می شود ؟

 

 

 

 

5/

 

5/

 

5/

ج)معنی واژه ( 1 نمره )

 

26- می اندیشم که خود را از بلای این ظالم جان شکر باز رهانم .

 

27- جوانی به تماخره وی را گفت .

 

28- گفت : پس مرا بدان اذلال و استهانت چرا دور فرمودی کردن ؟

 

29- چو گردان گرد بادی تندگردی تیره ، اندروا

 

 

 

چ)دانش های ادبی (5/2 نمره )

 

30- دراین عبارت چه آرایه ای دیده می شود ؟ " نصر بن احمد که واسطه ی عقد آل سامان بود و اوج دولت آن خاندان ایام ملک او بود . "

 

31- در بیت زیر چه نوع جناسی به کار رفته است  ؟

  " ای بخارا ، شاد باش و دیر زی   /   میر ، زی تو شادمان آید همی

 

32- قصیده ی وصف ابر فرخی سیستانی بارها مورد تقلید شاعرانی چون ......................... و ....................... قرار گرفته است .

33- هر یک از عبارت های زیر از ویژگی های کدام سبک است ؟

الف) رواج مفاخره ، شکایت و انتقاد اجتماعی .

ب )  روح شادی و نشاط و خوش باشی و تساهل در شعر غلبه دارد .

 

34- نثر کتاب های زیر را مشخص کنید :

الف ) تاریخ وصا ف                         ب ) مقامات حمیدی  

 

35- کدام یک از جملات زیر درست و کدام غلط است ؟

الف) کاربرد فراوان اشعار سست در لابلای متن از ویژگی های نثر فنی است .

ب  )  کتاب نگارستان معینی جوینی به تقلید از گلستان سعدی نوشته شد .

 

 

 

25/

 

 

 

25/

 

 

5/

 

25/

25/  

 

 

5/

 

 

25/

25/

 

خدا یاورتان باد – محفوظی موسوی

20